Menu PSTIP

สมุนไพร สมอพิเภก

สมุนไพร สมอพิเภก

สมุนไพร สมอพิเภก

สมุนไพร สมอพิเภก

สมุนไพร สมอพิเภก ชื่อสามัญ Beleric Myrobalan, Ink Not, Bahera, Beleric
สมุนไพร สมอพิเภก ชื่อวิทยาศาสตร์ Terminalia bellirica (Gaertn.) Roxb. จัดอยู่ในวงศ์ COMBRETACEAE นอกจากนี้สมอพิเภกยังมื่อท้องถิ่นอื่นๆ อีกเช่น ลัน (เชียงราย), สะคู้ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน), ซิบะดู่ (กะเหรี่ยง-เชียงใหม่), แหน แหนต้น แหนขาว (ภาคเหนือ), สมอแหน (ภาคกลาง) เป็นต้น

ต้นสมอพิเภก สามารถบขึ้นได้ทั่วไปตามป่าเต็งรังและป่าเบญจพรรณทางภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันตก ภาคตะวันออก และทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่อยู่สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 100-400 เมตร ส่วนทางภาคใต้มักจะพบขึ้นตามป่าดงดิบ

ลักษณะของสมอพิเภก

ต้นสมอพิเภก เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ เป็นไม้ผลัดใบ มีความสูงราว 15-35 เมตร ลักษณะเป็นทรงเรือนยอดกลมแผ่กว้างและค่อนข้างทึบ มีลำต้นเปราตรง โดนต้นมักขึ้นเป็นพูพอน เปลือกต้นมีสีเทาอมน้ำตาลหรือเป็นสีดำๆ ด่างๆ เป็นแห่งๆ เปลือกต้นค่อนข้างเรียบหรือแตกเป็นร่องเล็กๆ ไปตามยาวของต้น เปลือกด้านในมีสีเหลือง ส่วนกิ่งอ่อนและยอดอ่อนจะมีขนอยู่ประปราย ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการอาศัยเพศด้วยการเพาะเมล็ด และขยายพันธุ์ด้วยวิธีไม่อาศัยเพศโดยวิธีการปักชำและการตอนกิ่ง

ใบสมอพิเภก ใบเป็นใบเดี่ยวติดเวียนกันเป็นกลุ่มตามปลายกิ่ง ลักษณะของใบเป็นทรงรูปรีแกมรูปไข่หัวกลับ มีความกว้างประมาณ 9-15 เซนติเมตร และยาวประมาณ 13-19 เซนติเมตร โดนใบสอบมาสู่ก้านใบ และส่วนที่ค่อนไปทางปลายใบจะผายกว้าง ขอบใบเรียบ ที่ปลายสุดของใบจะหยัดคอดเป็นติ่งแหลมสั้นๆ เนื้อใบค่อนข้างหนา ผิวใบมีเส้นแขนงใบโค้งอ่อนประมาณ 6-10 คู่ เส้นใบเป็นแบบร่างแหเห็นได้ชัดเจนทางด้านท้องใบ ท้องใบมีสีจางหรือสีเทามีขนนุ่มๆ คลุมอยู่ ส่วนหลังใบมีสีเขียวเข้มและมีจนสีน้ำตาลกระจายอยู่ทั่วไป แต่ใบทั้งสองด้านขนจะหลุดร่วงออกไปเองเมื่อใบแก่จัด และก้านใบมีความประมาณ 4-6 เซนติเมตร ที่บริเวณกึ่งกลางก้านจะมีต่อมหรือตุ่มหูดอยู่ 1 คู่

ดอกสมอพิเภก ออกดอกเป็นช่อเดี่ยวๆ แบบหางกระรอกตามง่ามใบหรือรอยแผลใบตามกิ่ง ปลายช่อดอกจะห้อยย้อยลง ช่อมีความยาวประมาณ 10-15 เซนติเมตร ดอกสมอพิเภกมีขนาดเล็กสีขาวอมเหลือง ดอกตัวผู้ส่วนใหญ่จะอยู่ตามปลายช่อ ส่วนดอกสมบูรณ์เพศจะอยู่ตามโคนช่อ ส่วนกลีบฐานดอกจะมีกลีบ 5 กลีบ โคนกลีบเชื่อมติดกันเป็นรูปถ้วยเล็กๆ และทั้งหมดมีขนอยู่ทั่วไป โดยเกสรตัวผู้จะมีอยู่ด้วยกัน 10 อัน เรียงซ้อนกันอยู่เป็นสองแถว ส่วนรังไข่ค่อนข้างแป้น ภายในมีช่องเดียวและมีไข่อ่อนอีก 2 หน่วย หลอดท่อรังไข่มหลอดเดียว

ผลสมอพิเภก หรือ ลูกสมอพิเภก ลักษณะของผลเป็นรูปทรงกลมหรือกลมรี มีความกว้างประมาณ 1.5-2 เซนติเมตร และยาวประมาณ 2.5-3 เซนติเมตร มีสัน 5 สัน ผิวภายนอกปกคลุมไปด้วยขนสีน้ำตาลอยู่หนาแน่น ผลมักออกวมกันเป็นพวงโตๆ เมล็ดเดี่ยวแข็ง ผลอ่อนมีรสเปรี้ยว ส่วนผลแก่มีรสเปรี้ยวฝาดหวาน (ฝาดแบบสุขุม) และเมล็ดในมีรสฝาด

สมุนไพรสมอพิเภก ส่วนที่นำมาใช้เป็นยาสมุนไพรเพื่อรักษาอาการต่างๆ ได้แก่ ผลอ่อน ผลแก่ ดอก ใบ เปลือก แก่น ราก และเมล็ดใน

สรรพคุณของสมอพิเภก

  1. ผลแห้งสมอพิเภก สรรพคุณใช้เป็นยาบำรุงร่างกาย (ผลแห้ง)
  2. ผลแก้มีรสฝาด สรรพคุณช่วยบำรุงธาตุในร่างกาย ช่วยแก้ธาตุกำเริบ (ผลแก่,ผลแห้ง)
  3. ผลสุก ใช้เป็นยาเจริญอาหาร ช่วยกระตุ้นการหลั่งน้ำดี ช่วยทำให้ระบบย่อยอาหารทำงานได้ดียิ่งขึ้น (ผลสุก)
  4. รากสมอพิเภก ใช้ต้มดื่มช่วยแก้พิษโลหิต ซึ่งทำให้มีอาการร้อนได้ (ราก)
  5. ผลอ่อนมีรสเปรี้ยว สรรพคุณช่วยแก้ไข้ (ผลอ่อน,ผลแก่)
  6. ผลแห้ง สรรพคุณช่วยรักษาอาการไอ และไข้เจือลม (ผลแห้ง)
  7. ลูกสมอพิเภก สรรพคุณช่วยแก้ไข้เพื่อเสมหะ (ผลอ่อน)
  8. ช่วยแก้เสมหะจุกคอ ช่วยทำให้ชุ่มคอ (ผลแก่)
  9. ช่วยแก้อาการเจ็บคอ เสียงแห้ง (ผลแห้ง)
  10. สรรพคุณสมอพิเภก ผลอ่อนช่วยแก้ลม (ผลอ่อน)
  11. ดอกช่วยแก้โรคในตา รักษาโรคตา แก้ตาเปียกแฉะ (ผลแก่,ดอก)
  12. ช่วยแก้อาการบิด บิดมูกเลือด (เมล็ดใน)
  13. ผลอ่อน สรรพคุณใช้เป็นยาถ่าย ยาระบาย โดยใช้ผลโตแต่ยังไม่แก่ประมาณ 2-3 ผล นำมาต้มกับน้ำ 1 ถ้วยแก้ว พร้อมใส่เกลือเล็กน้อย แล้วใช้รับประทานเพียงครั้งเดียว (ผลอ่อน)
  14. ผลแก่สมอพิเภก สรรพคุณใช้เป็นยาแก้ท้องร่วง ท้องเดิน (ที่ไม่ใช่บิดหรืออหิวาตกโรค) โดยใช้ผลแก้ประมาณ 2-3 ผล นำมาต้มกับน้ำ 2 ถ้วยแก้ว และใส่เกลือเล็กน้อย เคี่ยวจนเหลือ 1 ถ้วยแก้ว และนำใช้ดื่มแก่อาการ (ผลแก่)
  15. สรรพคุณของสมอพิเภก ผลแก่ช่วยรักษาโรคท้องมาน (ผลแก่)

ขอขอบคุณ ที่มา : หนังสือสมุนไพรพื้นบ้าน และ daramuseum.blogspot.com ภาพประกอบอินเตอร์เน็ต




บทความน่าสนใจ

โรคใกล้ตัวที่ผู้หญิงต้องระวัง

ออกกำลังกายตามกรุ๊ปเลือด

ลำไส้ ทำงานหนัก เนื่องจาก 8 ตัวการ

บู๊ทความสดใสให้กลับมาหลังงานเลี้ยง

เทคนิคแปลงโฉมเป็นสาวสวยสุดชิคในหน้าฝน

สมุนไพร น้ำนมราชสีห์ใหญ่