Menu PSTIP

สมุนไพร กุ่มบก

สมุนไพร กุ่มบก

สมุนไพร กุ่มบก

สมุนไพร กุ่มบก

สมุนไพร กุ่มบก (ผักกุ่ม) ชื่อสามัญ Sacred Barnar, Caper Tree, Sacred Garlic Pear, Temple plant

สมุนไพร กุ่มบก ชื่อวิทยาศาสตร์ Crateva adansonii DC. subsp. trifoliata (Roxb.) Jacobs จัดอยู่ในวงศ์ CAPPARACEAE เช่นเดียวกับกุ่มน้ำและผักเสี้ยนผี

สมุนไพรกุ่มบก มีชื่อท้องถิ่นอื่นๆ ว่า กุ่ม, ผักกุ่ม, กะงัน ก่าม ผักก่าม สะเบาถะงัน (ภาคอีสาน), เดิมถะงัน ทะงัน (เขมร) เป็นต้น

ต้นกุ่มบก ในภาษาบาลีจะเรียกว่า "ต้นกักกุธะ" หรือ "ต้นกกุธะ" ส่วนชาวฮินดูจะเรียกว่า "มารินา" ซึ่งตามพระพุทธประวัติกล่าวไว้ว่า พระพุทธเจ้าได้นำผ้าบังสุกุลที่ห่อศพนางมณพาสี ในป่าช้าผีดิบ (อามกสุสาน) ไปทรงซัก แล้วนำผ้าบังสุกุลดังกล่าวไปตากที่ต้นกุ่มบก โดยพฤกษเทวดาที่สถิตอยู่ ณ ต้นกุ่มบก ก็ได้น้อมกิ่งของต้นให้ต่ำลง เพื่อให้พระพุทธเจ้าทรงตากจีวร

ลักษณะของกุ่มบก

ต้นกุ่ม หรือ ต้นกุ่มบก กุ่มบกมีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ออสเตรเลีย เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และตามเกาะในมหาสมุทรแปซิฟิกใต้ จัดเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง มีความสูงประมาณ 6-10 เมตร ลำต้นมีสีเทาหรือสีน้ำตาลอมเทา เปลือกต้นหนาค่อนข้างเรียบ มีเนื้อไม้หนาขาวปนเปลือง เนื้อละเอียด มักขึ้นตามที่ดอนและในป่าผลัดใบ และขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด การตอนกิ่งและการปักชำ สำหรับในประเทศไทย สามารถพบต้นกุ่มได้มากทาภาคใต้และภาคกลาง เช่น จังหวัดกระบี่ ชุมพร พังงา และระนอง

ใบกุ่มบก มีใบเป็นใบประกอบแบบนิ้วมือ มีใบย่อยอยู่ 3 ใบ ก้านใบประกอบมีความยาวประมาณ 7-9 เซนติเมตร ส่วนใบย่อยมีลักษณะเป็นรูปไข่หรือรูปรี มีความกว้างประมาณ 4-6 เซนติเมตร และยาวประมาณ 7.5-11 เซนติเมตร ปลายเรียวแหลมหรือแหลม ส่วนโคนใบแหลมหรือสอบแคบ มีขอบใบเรียบ ใบย่อยที่อยู่ด้านข้างโคนใบเบี้ยว แผ่นใบค่อนข้างหนา มีเส้นแขนงของใบข้างละ 4-5 เส้น ที่ก้านใบย่อยมีความยาวประมาณ 4-5 มิลลิเมตร

ดอกกุ่มบก ช่อดอกเป็นแบบช่อกระจะ ออกบริเวณตามง่ามใบใกล้กับปลายยอด ก้านดอกมีความยาวประมาณ 3-7 เซนติเมตร มีกลีบเลี้ยงรูปรี มีความกว้างประมาณ 2-3 มิลลิเมตร และยาวประมาณ 4-5 มิลลิเมตร เมื่อแห้งมักเป็นสีส้ม กลีบดอกมีสีขาวอมเขียวแล้วจะค่อยๆ เปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือสีชมพูอ่อน กลีบดอกเป็นรูปรี กว้างประมาณ 0.8-1.5 เซนติเมตร และยาวประมาณ 1.2-1.8 เซนติเมตร ที่โคนกลีบดอกเป็นเส้นคล้ายก้าน ยาวประมาณ 3-7 มิลลิเมตร มีเกสรตัวผู้สีม่วงอยู่ประมาณ 15-22 อัน ส่วนก้านชูอับเรณูมีความยาวประมาณ 4 เซนติเมตร และก้านชูเกสรตัวเมียมีความยาวประมาณ 5 เซนติเมตร ส่วนรังไข่มีลักษณะค่อนข้างกลมหรือรี มี 1 ช่อง ดอกมีกลิ่นหอมอ่อนๆ และจะออกดอกในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนกรกฎาคม

ผลกุ่มบก ผลมีลักษณะกลมหรือเป็นรูปไข่ มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 2-3.5 เซนติเมตร เปลือกมีจุดแต้มสีน้ำตาลอมแดง ผิวนอกแข็งและสาก เมื่อผลแก่เปลือกจะเรียบและมีสีน้ำตาล (ผลจะแก่ในช่วงเดือนพฤษภาคมถึงเดือนสิงหาคม) ส่วนก้านผลกวางประมาณ 2-4 มิลลิเมตร และยาวประมาณ 5-13 เซนติเมตร ด้านในผลมีเมล็ดจำนวนมาก

เมล็ดกลุ่มบก เมล็ดมีลักษณะคล้ายรูปเกือกม้าหรือรูปไต มีลักษณะผิวเรียบ ขนาดกว้างประมาณ 2 มิลลิเมตร และยาวประมาณ 6 มิลลิเมตร

สมุนไพรกุ่มบก โดยทั่วไปแล้วคนไทยสมัยก่อนมักปลูกต้นกุ่มไว้เป็นอาหารและเป็นยาสมุนไพรรักษาโรค โดยส่วนที่รำมาใช้เป็นยาสมุนไพรได้แก่ ผล, ใบ, ดอก, เปลือกต้น, กระพี้, แก่น, ราก และเปลือกราก นอกจากนี้ยังมีความเชื่อว่าต้นกุ่มจัดเป็นไม้มงคลชนิดหนึ่ง เพราะมีความเชื่อว่าการปลูกต้นกุ่มเป็นไม้ประจำบ้านจะช่วยทำให้ครอบครัวมีฐานะมั่นคง เป็นกลุ่มเป็นก้อน เหมือนชื่อของต้นกุ่ม โดยจะนิยมปลูกไว้ทางทิศตะวันตกของบ้าน

สรรพคุณของกุ่มบก

  1. สรรพคุณสมุนไพรกุ่มบก ราก นำมาแช่น้ำ ใช้ทำเป็นยาช่วยบำรุงธาตุในร่างกาย (ราก)
  2. รากกุ่มบก สรรพคุณช่วยแก้มานกษัย อันเกิดแต่กองลม (ราก)
  3. เปลือกต้นมีรสร้อน สรรพคุณช่วยคุมธาตุในร่างกาย (เปลือกต้น)
  4. ช่วยบำรุงธาตุไฟในร่างกาย (เปลือกต้น)
  5. เปลือกต้น ใช้เป็นยาระงับประสาทและยาบำรุง (เปลือกต้น)
  6. ใบต้มน้ำดื่ม สรรพคุณช่วยบำรุงหัวใจ (ใบ,เปลือกต้น)
  7. ช่วยบำรุงเลือดในร่างกาย (แก่น)
  8. ดอกและยอดอ่อนนำมาดอง ใช้รับประทานเป็นผักจิ้มน้ำพริก ช่วยทำให้เจริญอาหาร (ดอก,ใบ,เปลือกต้น)
  9. ช่วยแก้ไข้ตัวร้อน (ใบ,ดอก,เปลือกต้น)
  10. กุ่มบก สรรพคุณของใบช่วยขับเหงื่อ (ใบ)
  11. ใบกุ่มบก ใช้แช่หรือดองกับน้ำกินช่วยแก้ลม (ใบ)
  12. กระพี้กุ่มบก ช่วยทำให้ขี้แห้งออกมา (กระพี้)
  13. ช่วยแก้อาการคลื่นไส้อาเจียน (เปลอกต้น)
  14. ช่วยแก้อาการสะอึก (เปลือกต้น)

ขอขอบคุณ ที่มา : หนังสือสมุนไพรพื้นบ้าน และ วิกิพีเดีย ภาพประกอบอินเตอร์เน็ต




บทความน่าสนใจ

ออกกำลังกายเลิกบุหรี่

จับคู่ให้ดีสุขภาพก็ดีไปด้วย

ประจำเดือน Vs น้ำมะพร้าว

สมุนไพร ถั่วเหลือง

สมุนไพร กระถิน

12 ทริคส์ทำง่ายเพื่อตาใสกิ๊งเป็นประกาย